Førstesida
  Nr. 17   Fredag 27. april 2013                          Fri vekeavis for kultur og politikk
Send oss dine tips!
 

  FØRSTESIDA

   NYHENDE


Politikk
Kultur
Utanriks
Økonomi
Distrikt
Miljø
Aktuelt
Næringsliv

   KRITIKK

Bøker
Film
Musikk
Teater

   Meiningar

Leiar
Kommentarar
Helgheim
Debatt
Klok på bok
   
Kay Lokøy

Arkiv

Finn nyhende:

   AKTUELT

Biletglimt

   BUTIKKEN

Abonnement
Forfattaraviser
Andre forlagsprodukt
Aksjar i Dag og Tid

   MARKNADSPLASSEN

Ledige stillingar
Riksoversynet
Rubrikkar
Send inn annonse

   DAG OG TID

Annonseprisar
Avtalegiro
 
Endring abonnement
Teikn abonnement!
Last ned avis (PDF)

   ANNA

Lenkjer
Tips oss
   
  Utvikla av InBusiness AS


På sporet av bortkasta kjærleik

Av Odd W. Surén
,  01.07.06


ROMAN
Camil Petrescu:
Prokrustes’ seng
Omsett av Steinar Lone
Cappelen

Rumensk litteratur står ikkje på spreng i norske bokhyller, og finn me noko av ein rumenar, kom det gjerne ut originalt på fransk (Cioran, Tzara, Ionesco) eller tysk (Celan). Det er difor verdt å merkja seg at eit storverk i rumensk romankunst no ligg føre i norsk språkdrakt, 73 år etter at boka kom ut første gong i heimlandet. Der har ho vore ein suksess, men i og med den norske utgåva er ho berre omsett fem gonger.

Suveren flyt
Det botnar ikkje i skort på kvalitet. Prokrustes’ seng er ein stor roman, skriven med suveren flyt og i eit kjenslevart, detaljrikt språk, og komponert med sjeldsynt raffinement.

Handlinga er slik: Eit eg, truleg identisk med forfattaren, får eit par brev frå fru T., som fortel om nokre mannfolk som støtt heng ikring henne, ein viss D., som vert skildra som ein tusseladd, og ein meir substansiell, men likevel mystisk X. Forfattaren finn ut at X. er rikmanssonen og flygaren Fred Vasilescu, som han oppmodar om å skriva ned sine spesielle opplevingar knytte til fru T. Dette gjer så Fred, og me får servert resultatet, med mange og til dels svært lange fotnotar, opptil 12-13 sider.

Fred har vore i middag med to forfattarar, og vorte uvel ved synet av ei fluge under eit kålblad på tallerkenen til den eine, dessutan sette saka han i eit moralsk dilemma: Skulle han seia ifrå om insektet, og så verta identifisert ved den ekle bodskapen, eller teia og vona det beste?

Kjenslevar
Lesaren forstår altså at Fred er svært kjenslevar. Og me vert med han til den tredjerangs skodespelaren Emilia, som Fred skildrar med overtydande autentisitet, som noko på same tid avskyeleg og erotisk tiltrekkjande. Hjå Emilia finn han ein bunke brev, frå diktaren og avismannen George Demetriu Ladima, som nyleg har teke livet av seg. Fred vart sjølv kjend med Ladima mange år tidlegare, deira første møte enda med pistolduell, deretter vart dei vener, og Ladima var ei stund redaktør i ei avis der den rike, men gnitne, faren til Fred var eigar.

Breva frå Ladima til Emilia er tragikomisk sentimentale, sutrete, sjølvopptekne og på mange måtar infantile. Ladima, som var kvass, prinsippfast og kompromisslaus som journalist, utleverer seg her dobbelt, både ved det han reint konkret skriv, og ved det faktum at han tydelegvis er djupt forelska i Emilia, noko som er uråd å forstå for Fred. Derimot forstår han at Emilia ikkje har og aldri har hatt særleg varme kjensler for Ladima, dessutan er ho, når alt kjem til alt, eigentleg ein slags luksusprostituert, noko dei fleste veit. Attpåtil er ho temmeleg dum, forstår me. Men Ladima elskar henne. Og sidan han ei stund lever langt frå denne kvinna, kjem han i skade for å idealisera henne, sjølvsagt først og fremst av skort på røynlege korrektiv : «Han var nødt til å tro på det, og fantasien hans, som ikke ble motsagt av en eneste virkelig hendelse, kunne forestille seg en Emilia som var et ideal, god, yndig.»

Menneskekunnskap
Sitatet er eit døme på menneskekunnskapen hjå Petrescu. Den er imponerande. Han forstår spekteret av menneskelege kjensler, høge som låge, og kan formulera dei rasjonelt slik at lesaren lærer av det. Somme gonger presenterer han også påstandar som i utgangspunktet verkar absurde, men på ein slik måte at ein langt på veg lyt gje han rett. Som her, når han finn språk til ein fysisk observasjon av den intellektuelle ulikskapen mellom Emilia og fru T.: «For mens Emilia, for eksempel, gir inntrykk av å lede elektrisitet dårlig, som et batteri som er utladet fordi det er av dårlig kvalitet, virker fru T. som om hun er uopphørlig gjennomstrømmet av noe som gjør henne overdrevent erotisk, selv i gester som hos andre kvinner vanligvis er helt nøytrale (for eksempel å legge en duk på et lite bord, skrive et brev mens hun konsentrerer seg, forbauset betrakte en trikk). Jeg tror at denne kontinuerlige strømmen faktisk er tankevirksomhet. Ekte tankevirksomhet fornemmer man slik man føler noens puls, eller, rettere sagt, slik man ved berøring kan stadfeste at en kropp er levende bare ut fra følelsen av blodomløpet.»

Etter slike definisjonar meiner eg det er mykje ekte tankeverksemd å spora i denne boka, med ein intelligens og eit blikk for erotisk spel nærskyldt det ein finn hjå Marcel Proust, men nytta i eit anna miljø, og med kommentarar, døme og drøftingar som gjer personane fleirdimensjonale og hendingane sanne. Det er ein moderne roman, publisert i 1933, men frisk i tonen, ung, plastisk og rik, slik ein sjeldan opplever det frå ein forfattarskap ein aldri har høyrt om før. Og temaet er evig: Ingen høver heilt til sin eigen lagnad, og på Prokrustes’ seng vert sjølv kjærleiken pervertert til fetisj. Den stakkars Ladima kastar perlene sine for svin.

Steinar Lone har omsett romanen til sobert norsk, og levert eit interessant etterord. Han nemner ikkje at boka er filmatisert, men det er ho, altså, i Moldova i 2002. Det må ha vore ei vriden oppgåve, vil eg tru.

Odd W. Surén er forfattar og fast bokmeldar i Dag og Tid.



Tips ein venn om denne nyheita.
Til:    Fra:   

« Tilbake