Ingen veit dette betre enn gardsfamiliar – deira strev etter å leva av jorda har vorte langt vanskelegare etter at aksjeselskapa tok til å dominera jordbruket og matindustrien vår. Vi såg teikn på dette då Farm Aid starta i 1985, men kontrollen dei store selskapa har over matindustrien vår, har seinare eksplodert.

Få styrer det meste
Frå frø til fat er matindustrien vår no endå meir konsentrert enn bankvesenet. Dei fleste finanssektorane har konsentreringsratar som sviv kring 40 prosent, som tyder at dei fire største selskapa kontrollerer 40 prosent av marknaden. Alt over dette nivået vert rekna for å vera «høgt konsentrert», og då meiner ekspertar konkurransen er sterkt truga og at misbruk av marknaden truleg vil skje.

Mange nøkkelmarknader for jordbruk, som soyabønner og storfekjøt, overstig 40-prosentterskelen, som tyder at frøa og tilførselen bøndene treng for å dyrka avlingane våre, kjem frå berre eit knippe selskap. 93 prosent av soyabønner og 80 prosent av mais dyrka i USA er kontrollert av berre eitt selskap. Fire selskap kontrollerer opptil 90 prosent av den globale kornhandelen. I dag foredlar tre selskap meir enn 70 prosent av storfekjøtet i USA, og fire selskap dominerer nær 60 prosent av svin- og kyllingmarknadene.

Lobbymakt
Bankane våre vart sedde på som for store til å gå dukken, men selskapa i matindustrien vår er endå større. Makta deira set heile matomløpet vårt på spel. I fjor vedkjende Landbruksdepartementet (USDA) og Justisdepartementet (DOJ) dette og skipa til ei rekkje seminar som undersøkte selskapskonsentrering i jordbruket og matindustrien. Trass i dei hundretusenvis av innspela frå bønder og matetarar frå heile landet har USDA og DOJ eit år seinare ikkje gjort noko for å nærma seg problemet. Nylege avgjerder i Washington gjer det klart at lobbyistar for selskapa har kolossal makt til å halda status quo.

I november gav Obama-administrasjonen eit smadrande slag til eit sentralt lovframlegg lagt fram av USDA (kjent som GIPSA-framlegget), som var meint å jamna ut spelebrettet for sjølvstendige kvegbønder. Dei store kjøtpakkarane, som ville ha mist noko av makta si, lobbyerte kraftig og sigra med å ha marknaden som han er – styrd av gigantselskap. Den same månaden vart nye føresegner for skulelunsjar lagde fram av USDA, som ville føra til meir fersk mat i skulekantinene, svekte av kongressen.

Matforedlarane – selskapa som gjer potetar til pommes frites og kylling til nuggets – brukte 5,6 millionar dollar på å lobbyera mot dei nye reglane og fekk gjennomslag, som innebar at kongressen gjekk så langt som å einast om at pizza er ei grønsak. Båe avgjerder syner at makta til selskapa vinn, og at helsa til marknaden og borna våre taper.

Vern om gardsfamiliane
Trass i alt dei står andsynes, held gardsfamiliane seg på beina. Kvar bidige dag arbeider dei for å ta vare på eit betre alternativ – eit jordbrukssystem som garanterer bønder ei rettferdig løn, som styrkjer lokalsamfunna våre, vernar om naturressursane våre og gjev god mat til alle. Ingenting er viktigare enn maten vi et, og gardsfamiliane som dyrkar han. At verksemdene kontrollerer matindustrien vår, har ført til tap av millionar av gardsfamiliar, ut­­arming av jorda, ureining av vatnet og helseepidemiar som fedme og diabetes.

Vi har rett og slett ikkje råd til det. Matindustrien vår høyrer heime i hendene på mange gardsfamiliar, ikkje under styret av ei handfull verksemder.

Opphavsrett: Farm Aid. Trykt etter løyve