Dag og Tid nr. 42, laurdag 18. oktober 2003

Bøker:
Sjellause sjablongar i tomsnakk

Det er som om ikkje ein gong forfattaren engasjerer seg i anna enn yta til romanfigurane sine: Dei har fått alder, utsjånad og klede. Ja, særleg klede. Men i ein roman er det ikkje klede som skapar mannen.

Ari Behn:
Bakgård
Kolon

Ari Behn likar å skrive. Det har han sagt, og det forstår ein når ein les romanen hans. Han har ein lett penn, han skriv gode norske setningar og han skriv dei med godt humør. Denne bokmeldaren, på si side, var utkvilt, passe mett, hadde lett tilgang til ein nydeleg sjasmin-te og var positivt forventingsfull til den nye boka. Alt låg til rette for ei god lesaroppleving.

Og romanen byrjar lovande, med bra tempo og fin miljøkoloritt. Dessutan har Ari Behn her eit likandes språk. Han har eit klart talent for observasjon, presisjon og knappleik som han i seinare prosjekt grundig bør dyrke vidare. Det er tvillaust den språklege elegansen til Behn som har forvirra nokre meldarar til å rosa dette bokprosjektet heilt opp til såkalla «terningskast 5».

Handlinga i romanen Bakgård kan skisserast slik: Ein mann i 20-årsalderen, Andreas frå Noreg, vil bruke to månader på å reise langsamt frå Noreg til Burkina Faso i Afrika, der Selma, kjærasten hans, bur. I staden brukar han to veker på å sose rundt i sus og dus i Tanger og Marrakesh, i ein krins av dekadente homoseksuelle menn. Han forelskar seg i ein dansk kvinneleg turistguide, som droppar han etter eit nummer. Sjølv droppar han reisa vidare nedover Afrika og er attende hjå homsane.

Fabelen

Denne fabelen ber i seg eit vell av høve for ein forfattar. Difor er han då òg nytta mange gonger, ikkje minst av forfattarar av den såkalla beatgenerasjonen, som Ari Behn har sagt i intervju at han har lese: Paul Bowles, Jack Kerouac, William Burroughs. Det er ein fabel som inneheld store tema, som Reisa og Møtet og Kjærleiken og Overlevingskampen. Det er ein fabel som kan fyllast ut med drama, brutal innsikt, ustyrleg humor, hjartegripande poesi og – ikkje minst: politiske utspel. Ari Behn har fylt han ut med tomsnakk.

For det er verkeleg vanskeleg å fatte kva Ari Behn vil formidle med denne romanen, som ikkje på noko tidspunkt fanga ein nerve eller opna ei luke hjå underteikna. Handverket i romanen verkar tilforlateleg; han går sin gang gjennom tre hovuddelar og 33 kapittel og 320 sider, han er fullspekka av eksentriske menneske og sexprat og han har eit par direkte pornografiske skildringar attåt ein liten love-story, og han har ein slutt som er meint å overlate resten til lesarfantasien. Likevel står romanen fram som forunderleg sjellaus; utan djupn, utan kveik for lesaren.

Det skuldast mest av alt karakterane. Romanpersonane er skildra svært sjablongaktig. Ingen av dei, heller ikkje hovudpersonen Anders, er eigna til å vekkje sympati eller antipati hjå lesaren, av di dei ikkje står fram med kjøt og blod og sjel. Dei engasjerer ikkje og rører ikkje – av di dei står fram som uverkelege, som uklåre omriss, som om heller ikkje forfattaren engasjerer seg i anna ved dei enn det ytre: Dei har fått alder, utsjånad og klede. Ja, særleg klede. Men i ein roman er det ikkje klede som skapar mannen.

Til overmål er personane skildra som klisjear: Homsane er jålete og middelaldrande og har ikkje anna i tankane enn sex med unge gutar. Arabarane er sjokoladebrune. Danskane heiter Mogens og Søren og Suzanne.

Sjablongfigurane

Sjelløysa blir understreka i replikkane, som er plaprete og handlar om ingenting. På sitt mest stivbeinte gjev replikkane inntrykk av å vere dårleg omsette til norsk frå eit anna språk. Sjablongfigurane, som stadig er på fest, skita fulle, lirer av seg tomskap side opp og side ned. Ikkje ein gong den påfallande homosexfascinasjonen i replikkane vekkjer noko engasjement hjå lesaren; han verkar underleg pubertal og forknytt. Og når hovudpersonen mot slutten av romanen ropar «Jeg elsker deg» til danske Suzanne, kan ein ikkje tru han på ein flekk.

For Bakgård er ein roman blotta for kjærleik, hat, raseri eller andre sterke kjensler. Han er glatt og blid og pen og pynteleg trass i at «knulle» og liknande ord har fått lov til å breie seg godt i replikkane. Bakgård er ein roman som gjer lesaren brydd, av di han ber preg av for lengst å ha gått ut på dato, og av umogenskap og hastverk (endå det har teke fire år å skrive han), og av di han verkar som om han er skriven utan noko ekte kunstnarleg engasjement og utan noka verkeleg sak. Det einaste som verkar truverdig i denne romanen, er skrivelysta til forfattaren og viljen han har til å lære seg forfattaryrket som handverk. Gjev den neste boka hans – som heilt sikkert kjem ein dag – må bli boren fram av engasjement og samvit. Og, ikkje minst: av empati! Og med risiko – til dømes den risikoen det inneber å spikke på den greina ein sjølv sit på.

Nøste Kendzior

© Dag og Tid

 

Ivar Aasen-almanakken -- Forfattaraviser
BESTILL HER


| Førstesida av denne utgåva | Abonnement | Arkiv | Lysingar |
| Butikk | Bladstova | Nett no |