Dag og Tid nr. 2, laurdag 11. januar 2003


Bøker:
Poorgholam for  tener å bli lesen
Elyas Poorgholam har levert eit viktig tilskot til den norske bokhausten, både kunstnarleg og kulturelt.
 

ROMAN
Elyas Poorgholam:
Min far Falo
Kulturbro Forlag

Det finst bøker som sjeldan blir melde og enda sjeldnare blir annonserte, og når forlaget heller ikkje finst på nettet anna enn med ei side under installasjon, blir det heile ganske anonymt og lett å oversjå, sjølv for den som prøver å følgje med på kva som rører seg i samtidslitteraturen. Derfor er det synd at Elyas Poorgholams roman Min far Falo drukna fullstendig i den støyen som omgir det mest oppskrytte og salbare av kokebøker, reisebøker, kjendisbøker og ei og anna bestseljande skjønnlitterær bok. Denne meldinga kan i det minste fastslå at Poorgholams bok finst og fortener å bli lesen.

Rå kapitalmakt

Elyas Poorgholam er født i 1950 i ein hamneby i Sør-Iran. Han har budd i Noreg sidan 1990. Frå Iran har han drama-pedagogisk utdanning, supplert med lærarutdanning frå Noreg, og han underviser i dag i grunnskolen. Han har tidlegare gitt ut eit par bøker innanfor fabel- og eventyrsjangeren på Kulturbro Forlag. Min far Falo er den første romanen hans.
Romanen er i to delar, «Far» og «Mor». Handlinga er lagd til 1950-åra og spenner over eit par år, og forteljaren er ungguten Jamil som lever saman med foreldra og to mindre sysken. I den første delen møter vi faren og hans skjebne som fattig dagarbeidar ved eit utanlandskeigd raffineri i ei oljehamn i Sør-Iran. Det er rå kapitalmakt som styrer, det finst ingen arbeidsavtalar, ingen trygdeordningar eller forsikringar, inga regulert arbeidstid, inga fast tilsetjing, berre arbeid frå dag til dag. Det bryt ut streik, og kompaniet svarar med streikebrytarar og truslar om svartelisting, men må til slutt gi seg og lempe på arbeidsvilkåra.

Skam

Problemet er at Falo, faren til forteljaren, ikkje har råd til å streike og ender som streikebrytar. Dermed blir han isolert av tidlegare arbeidskameratar, og han fører skam over familien. Han blir håna og gjord til latter, også av si eiga kone, og dette greier han ikkje leve med i lengda. Ein dag blir han funnen drukna i hamnebassenget, og familien står utan forsørgjar.
Del to fortel om korleis mora prøver å overleve på nesten ingen ting utan å tape verdigheit og sjølvrespekt. Det blir inga enkel sak, for ho har nabolaget sitt blikk på seg som enkje og eineforsørgjar, og ho må til slutt ty til kreditt hos den sleske handelsmannen i nærbutikken. Han vil gjerne ha betalt in natura. Dette går det rykte om, også om andre menn som er innom, og denne ryktespreiinga og baksnakkinga utan særleg grunnlag blir vanskeleg å akseptere. Familien blir isolert, men håpet er å få utbetalt den forsikringa som faren hadde. Det tek si tid, men når det endeleg skjer, kjem også oppgjeret med naboar og kreditor, både verbalt og fysisk.

Arbeidarroman

På eit vis dreier det seg om ein arbeidarroman slik vi kjenner sjangeren frå våre heimlege litteratur, men det kan også vere snakk om ei folkelivsskildring der kvar einskild har sin plass og posisjon definert ut frå nedarva tradisjonar innanfor folketru, religion og sosialt samliv. Familien er det sentrale, mannens rettar er udiskutable, og ære, plikt og skam kan utløyse dei reine skjebnedrama. Men vennskap og samhald er også sentrale verdiar i dette samfunnet i brytinga mellom tradisjonen og det moderne industrisamfunnet.
Forteljaren Jamil lever midt oppi dei konfliktane som rir familien og nabolaget. Han er ein skarp observatør, men han kan ikkje gripe inn og stanse det han anar er i ferd med å skje: at faren går til grunne av skam, at mora seinare held på å bukke under av skuldkjensle og av svolt og sjukdom. Samtidig er han del av ein større familie der onklar og bestemødrer held ei hand over han og dei næraste når det røyner på som verst. Han drøymer om faren og minnest songen hans og mora som dansa, han ser arbeidskleda som heng utanfor døra med støvlane under, men han kan ikkje fylle dei, og i si erotiske oppvakning registrerer han dei ørsmå signala mellom mora og andre menn, mellom seg sjølv og andre kvinner.

Viktig

Språket er nøkternt og ymtande, fylt av undertekst og fin psykologi som utfyller og nyanserer personskildringa slik at det som fort kunne blitt sjablongar, snarare blir interessante individ med sine historier. I tillegg er språket presist og med ein slåande bildebruk: «Hele ettermiddagen satt far inne i huset og røykte. Han lignet et stykke våt ved som brenner dårlig.» Det finst også ein særeigen poesi i setningar som desse: «Natta var uten stjerner, tett og mørk. Himmelen hadde trukket sammen det svarte sløret sitt. Himmelsløret var så tungt at det slepte langs bakken, tett av damp og vått støv.»
Min far Falo sorterer kanskje under iransk eksillitteratur, men romanen er skriven på norsk, bearbeidd av Inger Elisabeth Hansen, og han kjem ut på norsk før det ligg føre ein iransk «original». Derfor hører boka så absolutt med i den norske bokhausten, ein bokhaust der yngre norske forfattarar må pynte seg med eksotiske namn som Abo Rasul og Kazzab al-Abyad for å feike noko fleirkulturelt. Elyas Poorgholam slepp å jåle seg til, namnet er like ekte som romanen, og han har komemed eit viktig tilskot til den norske bokhausten, både kunstnarleg og kulturelt.
Oddmund Hagen

© Dag og Tid

 

Ivar Aasen-almanakken -- Forfattaraviser
BESTILL HER


| Førstesida av denne utgåva | Abonnement | Arkiv | Lysingar |
| Butikk | Bladstova | Nett no |