Dag og Tid nr. 40, laurdag 5. oktober 2002

Bøker:
Himmelske syner og gatevandring i Berlin

Dag Solstad har skrive ein roman der dei reflekterande tekstpartia er dårlege mens dei patetiske er gode. Til saman er det blitt ein rørande og rotete roman med tørrprat, tomprat og tøvete romanprat, melder Atle Christiansen.



Dag Solstad:
16-07-41
Oktober forlag

Dag Solstad har skrive ein ny roman som både er ruglete og ruklete, og romanar har han skrive før. Ein kantete, knudrete og ugjestmild skrivemåte er blitt varemerket til forfattaren. Med yttarst få innsmigrande og lesarvennlege grep blir 16.07.41 til ein rar bastard av ein roman. Solstad skriv sjølv-biografisk og presenterer eit verdig farsportett, han leverer ei trist historie om død, sorg og lengsel, og han skriv essayistisk om Berlin og sjølvkommenterande om romanen. Han er samtidig tilbakeskodande mens han pukkar på å vere orientert mot framtida og den neste romanen han skal skrive. Sannsynlegvis kunne mye klokt ha vore sagt om romanen om ein studerte glipa mellom det forfattaren seier han vil gjere og det han gjer, men det har ikkje eg tid og spalteplass til å bale med her. Eg heng med og fell av og heng med igjen i denne romanen. Vurdert etter vanlege normer skal skjønnlitteratur derimot vere slik at lesaren er interessert og nysgjerrig heile tida. Knusktørre og tompratande tekstparti må ikkje bli for lange, og det synest eg dei blir i denne romanen, jamvel om opninga (kapittel 1, side 5-37) er såpass sterk at ein gjerne les noen dauskrivne sider før ein treff på høgdepunkta igjen. Og høgdepunkta kjem for så vidt igjen mot slutten av romanen, men det er for seint og for lite. Altfor lite av denne romanen byr på innsikter og historier, det finst delar av denne romanen som er spennande og har tilløp til det ekstraordinære, det vil eg understreke, og eg vil ikkje våge meg til å seie at ein rutinert forfattar som Dag Solstad går utanom og ikkje vågar å skrive uttømmande om dei tinga han nærmar seg i byrjinga og slutten av romanen sin, men det verkar nesten slik også, at han går utanom?

Dag Solstads nye roman heiter 16.07.41, som er fødselsdagen til forfattaren Dag Solstad. Romanen har to kapittel med fotnotar, til saman er boka på 223 sider. Forfattaren Dag Solstad er forteljar og hovudperson i Dag Solstads nye roman. Den andre hovudpersonen i boka er faren til forfattaren, Ole Modal Solstad. Romanen startar med at vi møter Dag Solstad som skal fly til Frankfurt. Oppe i flyet dagdrøymer Solstad, han ser englar og Guds trone i skylaget. Han ser også far sin som sit på ein sky som engel, og Dag Solstad er på nippet til å vinke til han frå fly-vindauget. Flyet landar ikkje i Frankfurt, men i Berlin. Her vandrar Solstad omkring og reflekterer over berlinarar og Berlin som hovudstad i Tyskland. Solstad får seg etter kvart husvære i Berlin, og ut mot midten av romanen skal han reise til Lillehammer for å halde eit foredrag om litteratur og makt. Foredraget kjem i grove trekk til å handle om det Solstad kallar det romanmessige. Deretter dreg Solstad til Sandefjord for å vere med på selskap med sine gamle klassekameratar. Han kjem seg aldri til selskapet, fordi han har gløymt invitasjonen og ikkje finn ut kvar selskapet er, og han blir kjørande omkring i drosje og leite etter skolekameratane heile kvelden. Til slutt vandrar han resignert omkring ute i Sandefjord om natta, og plutseleg ser han klassekameratane som held nattfest innanfor vindauga i det gamle husværet til Dag Solstads foreldre. Kameratane legg ikkje merke til han der ute, og han møter dei aldri att denne kvelden. Dette gir forfattaren høve til eit tilbakeblikk på livet saman med foreldra, og vi høyrer om farens sjukdom, konkurs, oppfinningar og Gudstru, og at faren døydde da Solstad var elleve år gammal, og at Solstad aldri har vore seg sjølv sidan den gongen: «Jeg kan bare innrømme det: Jeg har ikke vært meg selv siden far døde. Jeg har vært forfatteren Dag Solstad.»

Romanen opnar veldig spennande der oppe i skylaget over Tyskland, og «spennande» er sjølvsagt eit tomt og ope ord eg kunne ha brukt meir spalteplass på å fylle, tette igjen og presisere, men la meg bare seie at det første kapittelet gir store forventningar, forfattaren har nemleg nå tatt så kraftig i, han har svevd så lykkeleg og døsig omkring i sine himmelske syner at ein blir kraftig nysgjerrig på korleis forfattaren, forteljaren, hovudpersonen Dag Solstad vil ta seg inn (viss målet var å ta seg inn?), eller korleis han vil lande, eller korleis han i det heile tatt kan halde fram etter dette.

I store delar av kapittel 2 ignorerer Solstad sitt svev frå kapittel 1 og skriv i ein annan modus. Gatevandring og gatenamn i Berlin er stikkord for denne bolken. Heretter skjer det med andre ord mye dag solstad-aktig slik det ofte har for vane å gjere i romanane hans, sider opp og ned med rare detaljar. Det er trøyttande og keisamt. Store delar av dette kapittelet verkar ikkje nødvendig, det er vanskeleg å sjå kva det har i samanhengen å gjere, tvert imot verkar denne tekstbolken som eit sidesprang eller innfall som går på tomgang, jamvel om det inneheld noen interessante observasjonar om berlinarar og det å vere ein framand på grunn av språkbarrieren. Solstad kjenner seg hemma av språket i Tyskland, og han seier han ikkje kan vere noen god norsk forfattar heller, så lenge han ikkje har det framande, til dømes det tyske språket, å sjå det norske språket i forhold til.

Trass i gatenamn i Berlin, det svakaste partiet i boka er kanskje likevel foredraget forfattaren Dag Solstad held i Lillehammer. Her er Solstad pinleg dårleg både som romanforfattar, essayist og romanteoretikar. Viss ein kritikar skriv rosande om ein av hans bøker, så utøver ikkje vedkommande kritikar makt, skriv Solstad. Han bare konstaterer eit faktum: «Og hvis han skriver negativt om en roman av meg, så utøver han stadig vekk ikke makt, han begår bare en for ham beklagelig feiltakelse. Dette under den forutsetning at den roman jeg snakker om virkelig er et mesterverk (...)» I dette kapittelet innfører også Solstad ånd som motpol til makt, og vedgår å ha snudd 180 grader i synet på ånd og åndsverk sidan 1970-talet. Solstad lirer også av seg sjølvsagde ting som at forteljinga eller historia er sjølve saumen i romanen. «Men en god historie gjør ingen roman.», skriv han. Lesaren blir presentert for ei rekkje med flosklar og vanlege tankar om romanen som bare munnar ut i dvaske påstandar. Foredraget er prega av spjåkete termar om «romanens uoppløselige element» og kvasifilosofiske vendingar som at «Den fiktive fortelling lar seg ikke gjenfortelle.» Her er det mye tull og svada. Det er rett og slett for lite å by på, det er vanlege tankar, formulert sjølvsagt i sedvanleg solstadske sjarmvendingar, men det er altfor enkelt og altfor uærbødig publikum og lesarar som sit og les romanteori prega av temmeleg flate og lite utfordrande sentensar som: «Jeg driver altså med å fortelle historier som ikke kan gjenfortelles.» Koketteri, snobberi, opp eller ned? Eg veit ikkje kva det er. Roman, romanteori eller forteljarfilsofi på høgt plan er det ikkje (og over har eg forresten levert eit kurant referat, også kalla attforteljing, av årets Solstad-roman).

Atle Christiansen

© Dag og Tid

 

Ivar Aasen-almanakken -- Forfattaraviser
BESTILL HER


| Førstesida av denne utgåva | Abonnement | Arkiv | Lysingar |
| Butikk | Bladstova | Nett no |