Dag og Tid nr 36, 7. september 2002

Bøker:
Ekte om einsemd og svik

Niels Fredrik Dahls siste roman er ei urovekkjande historie om einsemd, ei forteljing som set seg i både magen, ryggmergen og hovudet, skriv Margunn Vikingstad.


ROMAN
Niels Fredrik Dahl:
På vei til en venn.
Oktober 2002

Det er ei vond historie Niels Fredrik Dahl har skrive. Om Vilgot på elleve år som traskar åleine langs dei kjende stigane og vegane sine, eller som nyttar dei faste sitjeplassane der han ventar, anten på å gå vidare til ein ven, eller på at det er seint nok til å gå heim. Vilgot ventar på at noko skal skje, at nokon skal sjå han og forstå han. Vilgot leitar etter det blikket der han berre kan søkka inn og kjenna seg trygg. Sjølv om han møter fleire som han opplever har eit slikt blikk, som dvergen på sirkuset, naboen Steffensen, Greven av Hoff, Trygve Lie som bur i nabolaget, og nokre gonger mora, når han likevel ikkje fram. Ingen forstår eller har evna til å bry seg, og den tillitsfulle og gløgge Vilgot blir dregen inn i ei frykt for at det er noko der, i han, mellom menneske og i verda, som han ikkje ser, men burde ha sett.

Ei forferdeleg hending

Med repetisjonar og variasjonar av Vilgot på veg til ein venn, av historia om «Rødhette og ulven», av utdrag frå ei bok om korleis ein skal disiplinera elefantar, av «colamannens» rørsler og tankar og med ei veksling mellom ein eg-forteljaren i notid og ein tredjeperson i fortid, aukar Dahl både den vonde spenninga og den såre sorga i historia til Vilgot. Me veit at det ligg ei forferdeleg hending under, og at dette har ført til at Vilgot tretti år etter har mista Vilgot elleve år: «Han er meg men jeg er ikke ham». Vilgot manglar eit språk til å forstå og binda saman Vilgot elleve år og den tilbakeskodande Vilgot, noko Dahl klarer å skildra ekte, vondt og sterkt med eit presist, lyrisk og usentimentalt språk som midt i det fryktelege til og med klarer å henta fram ein lun humor.

Vev av minne

Vilgot har aldri fortalt historia si før. Det har aldri vore nokon som kunne eller ville lytta, og Vilgot er framleis usynleg, som han sjølv seier i byrjinga om kameraet som filmar den stranda elefanten: «Det har filmet elefanten min, men det har ikke filmet meg. Kameraet får ikke tak i meg der jeg står ved kjøkkenbordet inne i hovedbygningen og lytter til helikopterets knatring, kameraet får ikke tak i hvordan alt begynte». Medan Vilgot elleve år er på veg til ein venn, er Vilgot tretti år seinare på veg til si eiga historie. Elefanten som Vilgot har fått ansvar for, blir ein spegel og ein utløyser i denne leitinga. Slik elefanten vev, dansar om att og om att det han er blitt lært, tek Vilgot opp att og opp att den vinterkvelden han var på veg til ein ven. Kva om nokon hadde sleppt han inn før «colamannen» kom køyrande? Og kva om det hadde vore trygt heime slik at han slapp å vera ute på kveldane? Vilgot vev ei historie av hendingar, minne og menneske for å finna eit mønster. Nokre av menneska i veven er viktige, som Greven av Hoff og naboen Steffensen. Nokre kan til tider synast uinteressante for Vilgots historie og difor forstyrrande, og kjærleikshistoria mellom Greven av Hoff og Karin er kanskje den einaste skildringa der eg syntest språket til Dahl sklir over i det sentimentale og som ikkje grip meg heilt. Men i det store og heile blir dei mange småhistoriene om menneska Vilgot kjenner, ser og møter eit forsterkande element i hans eiga vonde historie av di han likevel ikkje opnar seg for dei, og av di dei ikkje er i stand til å sjå eller bry seg. På kvar sin måte har dei alle svike Vilgot. For slik elefanten står bunden fast med vonde, opne sår, sit Vilgot framleis i bilen til «colamannen»: «Det var ikke plass noe sted og alle hadde hverandre og så fikk colamannen meg. Jeg ble hevet i ormegården, mor. Jeg tror det var du som dyttet. Jeg tror det var far som skjøv. Jeg tror det var jeg som hoppet. Jeg satt i den bilen, jeg sitter i den bilen ennå. Jeg vil ut av bilen, mor. Jeg vil opp fra ormegården!».

I opningskapitlet blir det sitert frå eit essay om Joel Sternfelds fotografi der dei blir karakterisert som hans «dyptfølte reaksjon på nåtidens levevilkår og innsikt i at hver enkelt av oss har en veldig kamp å utkjempe, idet det forutsigelige kolliderer med det uventede, det sikre med det spontane, orden med anarki. Det dreier seg om alt det som er under og ute av kontroll – i vårt samfunn, vår erfaring, våre hoder». Og det er vel det dreier seg om i På vei til en venn, ein vond og urovekkjande roman om einsemd og lengt. Ei historie om kor brått det trygge kan bli øydelagt, kor lett og kor usynleg eit menneske kan bli svike og kva konsekvensar det kan få. På vei til en venn er ei historie som set seg både i magen, i ryggmergen og i hovudet.

Margunn Vikingstad


© Dag og Tid

 

Ivar Aasen-almanakken -- Forfattaraviser
BESTILL HER


| Førstesida av denne utgåva | Abonnement | Arkiv | Lysingar |
| Butikk | Bladstova | Nett no |