Dag og Tid nr. 25, 22. juni 2000

Musikk:
Potent, pløsen eksilpolakk
Svingar det ikkje i ein lyrisk tekst, er poeten ein turrpinne, har Jan Erik Vold sagt. Stemmer det, var Tor Jonsson ingen turrpinne. Det meiner i alle fall eksilpolakken Andrej Nebb.

Andrej Nebb
Kvite fuglar
S2 Records

Nebb har tonesett vel eit dusin Jonsson-dikt - på sitt særeigne vis, men greier berre delvis å formidla lengten Tor Jonsson (1916-1951) hadde etter draumen, kjærleiken og ein ufødd gud. Heller ikkje Jonsson sitt oppgjer med innfulskapen på bygdene rører ved lyttaren i Nebb sine tolkingar. På sitt beste er Kvite fuglar massivt og rått. På sitt verste stilleståande og slapt.

Tomrommet etter Jimi

Andrej Nebb er fødd i Zakopane, men kom som 17-åring til Norge på byrjinga av 1970-talet. Han måtte rømma under dramatiske omstende frå Polen via Tsjekkoslovakia til Austerrike. Der blei han adoptert av norsk UD og seinare teken hand om av Ludvig Eikaas. Men Nebb ville eigentleg ikkje til Norge. Han drøymde om jeans og Fender-gitarar; han ville til USA for å fylla tomrommet etter Jimi Hendrix.

Om han ikkje hamna i vakumet etter meistergitaristen frå Seattle, har han i høgste grad greidd å skapa sitt eige kunstnarrom her på berget. Nebb har både lese dikt hengande opp-ned i ein vaier 25 meter over Stortinget, pòta hestetestiklar i kloroform og nytta parterte kalvar som kunst - ti år før Damien Hirst blei kjent for å stilla ut halve dyreskrottar. Musikalsk er Nebb mest kjend frå dei nyskapande new-wave-banda DePress og Holy Toy frå 1980-talet. No har altså denne mangslungne karen gove laus på Tor Jonsson sine tekstar. Og han har ikkje spart på dynamitten.
 
Fandenivoldsk

Nebb byrjar friskt. I “Ei dagbok for mitt hjarte VII” er han kompromisslaus og på sitt beste. Med det fandenivoldske refrenget greier han å lyfta teksten til nye og ukjende høgder. Dette er røft, nært og nake. På “Kvardagssalme” er kompet like kompakt og hardtsvingande. Per Vestaby på bass, trommis Palle Krüger, gitarist Helge Hovland og Atle Karlsen på synth rockar tett og rufsete. Trøkket og galskapen er Nebb sine store pre. Som i “Kvite fuglar”. Somme vil nok oppleva denne pønklåten som ei radbrekking av diktet. Eg tykkjer det er tøft. Dette musikalske stridlynnet til Nebb gjennomsyrer også massive “Protest” og pompøse “Voggesong i sørgehuset”, som forresten har klåre likskapar med Nick Cave. Nebb følgjer ikkje Jonsson sine tekstar slavisk. På “Ufødd gud” og “Ei dagbok for mitt hjarte VII” rokerer han på verselinjene for å få eit refreng som songane kan byggjast opp rundt. Dette grepet som Nebb nyttar fleire gonger, til dømes på “Ei dagbok for mitt hjarte X”, styrkar ikkje heilskapen, men vitnar om eit avgrensa arrangementsrepertoar.
 
Daudfeitt

Og det skal seiast: Kvite fuglar innheld mykje daudfeitt som kunne ha blitt skore vekk. “Andakt i einsemda” og “I sorgli” er døme i so måte. Sjølv om desse er med på å kontrastera dei andre låtane på plata, fiksar ikkje Nebb det vare og stille. Forutseielege harmonirekkjer og melodilinjer tilfører teksten inga kraft. I desse sekvensane slår også Nebb sin særeigne diksjon ut i hans disfavør. På somme låtar har den polsk-nynorske hybriddialekta hans ein forfriskande effekt, men på dei rolege låtane skurrar det. I “Dagbokblad VII” skapar stemma avstand til teksten og bodskapen, og meiningsinnhaldet blir ikkje truverdig.

Nebb tek seg store fridomar i freistnaden på å nå ein ny generasjon med Tor Jonsson sin lyrikk. Og han greier tidvis forsterka råskapen i Lom-poeten sin forfattarskap. Men mange av dikta står stødigare på eigne verseføter.
Noralv Pedersen

© Dag og Tid

 

Ivar Aasen-almanakken -- Forfattaraviser
BESTILL HER


| Førstesida av denne utgåva | Abonnement | Arkiv | Lysingar |
| Butikk | Bladstova | Nett no |