Dag og Tid nr. 7 , 17. februar 2000

Bøker:
Bare svært god
Meir aktuelt og meir kunnig kan det vel vanskeleg bli, skriv Halde Oftedal Andersen om Voksne dikt av Geir Gulliksen.

Geir Gulliksen
Voksne dikt
Oktober 1999


Han veit kva som gjeld, han skriv slik det gjeld, og han blir likt av dei som gjeld. Derfor er Geir Gulliksen prototypen på den vitande forfattaren, i positiv meining, på forfattaren som kombinerer kunnskap med talent. At han dessutan skriv essay og er forlagsredaktør svekkjer sjølvsagt ikkje dette inntrykket. Så det var med glede eg konstaterte at han var ute med ei ny diktsamling, den fjerde sidan 1990.

Platt opning

Men eg blei raskt litt forvirra av det som møtte meg. For dei første dikta var ikkje så gode som eg hadde venta. Dei var tvert imot litt platte, rett og slett. Og dette har tydelegvis vore meininga, for boka opnar med denne programerklæringa: “dikt skal ikke være voksne/ diktene skal være kortvokste// som vekster eller som barn/ uansvarlige spontane vesener”. Det er jo vel og bra det. Særleg sidan det oppstår ein dialog mellom dette og bokas tittel, Voksne dikt. Men, som sagt, eg blei litt forvirra. For boka startar med ei heil rad dikt av denne typen, om kva eit dikt skal vera. Og så følger ei ny rekke, med tekstar retta til eit diktar-du: “hva er det i deg// som er stille som vann/ som skjelver som vann// som vender seg i verden/ hver gang det vender seg// i deg”. Nei, det er ikkje... hm... det er jo i og for seg godt tenkt, ikkje sant, å skriva inn ein motsetnad mellom det vaksne og det barnslege, og å skriva inn ein parallellitet mellom det ein har i seg og det som blir lyfta ut, men... men det er platt skrive, og platte dikt blir ikkje gode bare fordi ein veit at dei er platte.

Røyndom og melankoli

Det blir betre i den neste bolken, “andre”, der boka plutseleg skiftar retning totalt: Nå rettar dikta seg til eit “du” som er ei kvinne diktas “eg” har hatt som elskarinne for ti år sidan. Og Gulliksen, den reven, introduserer her to nye element: røyndom, konkrete bilete av situasjonar, og melankoli. Slik sett kan ein oppfatta denne delen av boka som ein introduksjon av nærleik og distanse, av sensualitet og sakn i dikta. Han introduserer dei to mest tradisjonelle kjenslefelta i lyrikken. Og den opninga som nå oppstår, mellom den fysisk nære og det distanserte, skaper det rommet me ser ekstra tydeleg der det blir introdusert som tema i sjølve dikta:

utenomekteskapelig,

at hun går uten sko i de solopplyste rommene
med den korte blå kjolen på seg. At han sitter
i stolen eller nettopp har kommet inn
og at han ikke blir kvitt tanken på det,
at hun sto på alle fire i sengen
at du sto på kne bak henne
at hun forteller ham om det etterpå
at hun fremdeles er rød i kinnene
når hun kommer hjem
at hun viser ham hvordan dere begynte
å kysse. Og at hun fikk en slags feber. At brystet
hennes er mykt og varmt. At det skinner i øynene


Her merkar me oss at doblinga nært/distansert får si eiga fordobling innanfor diktet, i spelet mellom det å fortella om og det å gjera: ei dobling som på merkeleg  kall det gjerne poetisk  vis fører til ei utviding av det sentrale biletet, når det til slutt blir eit uklart skilje mellom det som har hendt og det som hender når ho fortel om det. Og, bare for å ha sagt det: det ligg nok ei insistering her, på at det må vera nærvær i dikta for at dei skal bli gode.

Nærvær og nerve

I tredje delen vender Gulliksen tilbake til det allmenne att. Men her er det eit tilhøve mellom det allmenne og det individualiserte biletet som er av ein heilt annan karakter enn dei abstrakte dikta i byrjinga av boka. Dette allmenne ved dei individuelle bileta er tydeleg markert gjennom formuleringar som “midt i livet/ i et hvilket som helst liv/ som dermed også kunne være mitt” og “slik f.eks jeg” og “en annen natt setter du deg kanskje opp i sengen”. Og her står òg eit par dikt med eit “du” som er lesaren, direkte tiltalt, men med så individualiserte karakteristika at dei fleste ikkje vil kjenna seg att. Og eit par dikt med referanse til den meir verdspolitiske røyndomen  noko med å finna kona si naken, valdteken og daud i vegkanten, og noko med å snu seg i søvnen medan menneske nummer seks milliardar blir fødd. Og dei fleste av desse dikta er òg gode. Dei har nærvær og nerve.

Til saman kan ein oppfatta boka som ei undersøking av eller kontrastering mellom tre ulike måtar å tenka dikt på: Dei abstrakte, dei konkrete, og dei som konkretiserer det abstrakte. Dette er jo ein kontrast me kjenner sidan motsetnaden mellom Welhaven og Wergeland  “Digtets Aand” versus “Pigen paa Anatomikammeret”. Og Gulliksen grip òg inn i dagens lyrikk, der jo røyndomen i ei viss mon er tilbake etter eit fråvær på 80-talet (Gulliksen har sjølv skrive eit essay om dette, “Virkeligheter”). Så meir aktuelt og kunnig kan det vel vanskeleg bli.

Dessutan: Den tydelege tre-delinga, og den invitasjonen til refleksjon i staden for oppleving som dette skaper, gjer at boka blir litt tenkt. Og det er det sjølvsagt ingenting gale med. Tvert imot. For det fører til at boka som heilskap framstår som ei bok med tankedikt, altså slike dikt som det er heilt openbert at dei innleiande tekstane er. Og derfor gjev det meining at boka heiter Voksne dikt, fordi ho skapar refleksjon over det kunstnarlege gjennom ei rørsle bort frå det reflekterte og fram mot det konkrete. Ikkje dårleg!

I tankestrukturane sine, og i måten å halda det preglause opp mot det særprega på, minner denne boka ikkje lite om Rune Christiansens meisterlege etter alltid, som òg kom ut i fjor. Sjølv om Gulliksens bok ikkje er meisterleg. Bare svært god.
Hadle Oftedal Andersen

© Dag og Tid

 

Ivar Aasen-almanakken -- Forfattaraviser
BESTILL HER


| Førstesida av denne utgåva | Abonnement | Arkiv | Lysingar |
| Butikk | Bladstova | Nett no |