Dag og Tid nr. 10, torsdag 5. mars 1998

Bøker:
Ein bit av noko

Ein kan seie mykje om eit eple etter første jafsen, ikkje sant? Eg har tatt ein bit på 55.3 sider av «Jernalderdrøm, Første bok», og eg meiner mangt om den, skriv Tove Bakke.


Steinar Løding:
Jernalderdrøm. Flukten fra Ninive. Første bok
Gyldendal 1997

Men ei bok er ikkje eit eple, og eg skal ikkje ytre meg om dei 90 prosent som står att. Korfor skrive då? Fordi eg trur at boka kan vere ei stor leseoppleving for mange, og at det hastar å få begynt før andre bok kjem. Men ærleg talt er eg ikkje sikker på at eg i praksis kjem til å få lese boka heilt ut, eller i mi levetid få ned på papiret ei heil, grundig, respektabel og respektfull bokmelding av dette verket. Jernalderdrøm er etter mi meining ikkje kompatibel med eit vanleg kvardags- og arbeidsliv. Årsakene er nærmast motstridande:

1) Den fortelje- og forlagstekniske tornehekken er kjempehøg, og 2) boka er uvanleg engasjerande og (positivt) tankespreiande fortald.

Endelause fotnotar


Tenk deg at du er eit klistremerke på toppen av pc-skjermen til forteljaren. Han, vår samtidige, har reist til ein liten plass på Kreta for å få råd, ro, atmosfære, inspirasjon – og ein fristad? – for å «forsøke å skrive fram en hendelse omkring år 400 før den vestlige tidsregningas begynnelse». Der sit du og er med på at han tenkjer høgt på tastaturet, prøver seg fram, assosierer, grublar, lappar saman lappar, siterer frå det han les, las, har og kan ha lese – mens romanen lagar seg. Likevel spør eg straks (surt): Korfor desse leseuvennlege, endelaust lange fotnotane? Jau, han er så ivrig at han begynner å taste og fortelje før han har fått disponert stilen (gammalmodig, men praktisk ordbruk frå mi side). Samtidig har han så mykje å fortelje, og finn stadig meir både der han sit og går (blir det til noko med denne kafedama, eller berre med bokhylla hennar?) og i sitt eige upålitelege minne, at det sprudlar og sprutar fram på linjene, og altså på fotnotenivå. Eg svarer slik på mitt eige sure spørsmål: Ved sida av å formidle informasjon og terge vitskapens note- og presisjonshang vil han ta lesaren med inn i forfattarens arbeidsprosess. Og takk, men nei takk, i denne første bolken skaper det dørstokk snarare enn døropning, for meg.

Han ristar av seg uverdige lesarar

Best som du trur du har funne tråden, er tråden vekk og heile forteljinga ein annan stad. Forteljaren mister trådar rett som det er, men finn nye å ta tak i, og inviterer deg til å slappe av og gjere som han. Det å finne tråden må vere naturleg for menneska å ville, begynner eg å filosofere på midt i lesinga. Men mennesket vil jo også ut på eventyr. Og klarer ein først å la seg rive med, la seg drive avgarde vilkårslaust på forteljaren og forteljingas premissar, er det verkeleg nok av interessante og artige og spennande ting her.

Dørstokken, Bøygen

Det er likevel ei ekte bokmelding (trass i 90 prosent manko), for eg melder med dette Gyldendal til Forbrukarrådet for lesar- og manusmishandling: Poenget, kjære forlag, er at denne boka slit meg ut i augene uansett kva lyspæretype og -styrke eg sit under, uansett tid på døgnet, energi-nivå, grad av brillepuss etc. Bortsett frå innhaldet, er alt med desse boksidene for smått, spinkelt og tynt – skrifta, bokstavane, mellomromma, fotnotane, margane, papiret og det er derfor eg ikkje har komme lenger enn dei første 55,3 sidene. Det er faktisk boka som hindra meg i å lese. Resultatet er avmakt, motvillig motvilje, akutt augekatarr både psykisk og somatisk. Slå opp ordet frustrate i Engelsk/norsk ordbok hos dei to store ordboksmennene Herbert Svenkerud (Cappelen 1988) og Ola Raknes (Aschehoug 1927). Det er kanskje rekna som nobelt i somme kretsar å lese lita skrift på mange sider, men eg deler ikkje det synet. Eg lover å gå til optikaren min og teste det fysiske synet, ja, ta boka med, og kanskje få laga ei lesedykkar-maske! For eg skimtar stimar med artige og fargerike og spennande fiskar nedi kavet her.

Der står du

Viss du spør kva forfattaren vil, svarer eg. Han vil ha oss inn i forteljinga også, i historia. Før du veit ordet av det, står du i Delfi og sveittar og trippar saman med Themistogenes frå Syrakus, som står på spranget til å reise i krigen (som «krigskorrespondent»), og ventar på råd på reisa frå sibylla Pythia, mens «presten bare står der med tretavla og stillusen i hånda og rykker én gang med stivnakken og deretter fortsetter å stirre taus og tungpustet på ham». På oss. Forfattaren får deg til å kjenne gammal grus m.m. under fotsolane, og lukta av sauelort og laurbær og kva som helst i nasen, og alt.

Og så mykje ein får sett og høyrt her! Det er heilt utruleg. Fascinerande. Krevjande. Sjeldan.

Poesien

Gir det meining å seie at Steinar Løding lever seg inn til og med i språket? Skriftspråket er som nytt, «måneblått», med leikande og poetiske og musikalske og praktiske utvidingar av vokabular alt etter som (Erling Kittelsen og Torgeir Robelledo Pedersen er ordfrendar). Han uttrykkjer seg så smittande at du automatisk begynner å tenkje sjølv, svare og kommentere og notere og assosiere. Og spørje, for eksempel om kva det er å lese bok? Det er vel dit han vil ha oss, og derfor han stadig vippar oss inn i nye tankebaner, slit av lesetrådane vi gjerne vil halde oss i. Men denne måten å fortelje på er også den største grunnen til at det vil ta meg så lang tid å lese – og for lang tid å skrive om – heile boka.

Tove Bakke

© Dag og Tid

 

Ivar Aasen-almanakken -- Forfattaraviser
BESTILL HER


| Førstesida av denne utgåva | Abonnement | Arkiv | Lysingar |
| Butikk | Bladstova | Nett no |