Dag og Tid nr. 14, 3. april 1997

Kommentar:
Elg i snøen

– Auga mine har skoda det aller herlegaste. Kunsten og livet har gått opp i ei høgare eining, skriv Solveig Aareskjold.

Ei tid var det vanleg å ha hengande eit oljemaleri av ein elg i solnedgang. Han sto og strekte hals mellom strantne furutre, som om han nettopp sette i eit lengselsfullt raut etter ein artsfrende, nokon som passar for meg. Så kom han bort, kom av moten, kom på loftet. I staden kom Picasso med kantete kubisme gjengitt i blasse reproduksjonar.

Heime hos oss hadde me ikkje elg. Men naboane hadde eit plysjteppe over divanen, og på det var det to nydelige hjortar. Farmor hadde eit maleri frå garden der ho budde før, eit bilde fullt av søndag føremiddag. Det er sommar, blomkarsen blømer. Sola skin på fjosveggen. Det kvitmalte heimehuset kastar ein sval skygge over grusen i tunet.

Men ein kan ikkje halda på og mala gamle gardstun i all æve, og ikkje elg i solnedgang heller. Picasso blei ein av dei store fornyarane av kunsten fordi han retta blikket mot det som før var usett. Om han fekk andre folk til å sjå, er ei anna sak. Det er ikkje sikkert at ein får eit vindu mot verda fordi om ein heng opp eit bilde av ei dame med to nasar. Ein er like mykje heimføding anten ein skrik etter kjøtkaker eller fransk konjakk.

På attenhundretalet sto det norske høgt i kurs. Snorres kongesoger blei trykt i store opplag med fine illustrasjonar, til liks med Asbjørnsen og Moes folkeeventyr. Teodor Kittelsen teikna troll som var så livaktige at publikum med grøss og fryd kunne kjenna att sine eigne fantasiar. Ein meir ubetydeleg malarkollega ville òg laga eventyrillustrasjonar. Kittelsen skal ha kommentert det med fnysande forakt: Han teikna troll, han som aldri har sett eit troll?

Erik Werenskiold hadde endåtil sett Olav Tryggvason. Han likna presis på Fridtjof Nansen.

Andre har ikkje ein gong sett ein elg. Han som laga dyrerelieffa på støypejernsomnen vår, har skam å seia late etter seg ein lubben fjordhest med gevir.

Sjølv blant dei som er vande med levande elg, kan det vera vanskeleg å sjå han som han er. I det gripande diktet Elgen skildrar Tore Ørjasæter han som tung og klossete, slik han oppfattar seg sjølv:

Spør eg og undrast,
kvifor er eg so stygg
        og storbeint,
ulik og ymse voren;
 ...
Breilagd og langbeint
liksom ein elg i
        aude villmark ...

Eg såg ein gong eit gammalt fotografi av eit slektsstemne. Kan henda hundre deltakarar med barn og vaksne, kvinner og menn, dei som var blitt buande på heiegarden og dei som hadde flytta til byen. Fotografen hadde arrangert motivet etter beste skjønn, med byfruene i front og bondekonene bakerst. Då bildet blei vist fram femti år etterpå, såg det komisk ut. Desse korpulente madammene i kåpe og hatt hadde vore betre tente med ei meir tilbaketrekt plassering. I forgrunnen burde fotografen sett kvinnene frå heia, magre og ranke med kvite skaut, spreke som fjellgeiter. Så kunne dei teke Tore Ørjasæter mellom seg, og fått han til å stramma seg opp som ein elg i solnedgang.

For min eigen del gjekk det lenge før eg såg ein levande elg. Det skjedde ein kveld i vinter, i ein by nordpå. Eg sto og småfraus venta på flybussen. Mørkt og kaldt og audsleg var der, med snødrev i gatene og dette stive elektriske lyset som får ein til å tenka triste tankar om meininga med livet: Kvifor kjem ikkje bussen, kvifor skal eg stå her, kva tener alt saman til?

Då kom der gåande ein på den andre sida av gata. Han var svært høg og svært smekker, med ein nærmast afrikansk ynde i rørslene. Han stansa på fortauet og kikka oppover og nedover gata før han gjekk over. Der slo han over i lett trav, utan å forhasta seg, så eg retteleg kunne nyta den flytande rytmen i kropp og lemmer.

Eg kjende brystet fyllast med glede, som ein kopp der blir skjenkt varm te i.

Auga mine har skoda det aller herlegaste. Kunsten og livet har gått opp i ei høgare eining.

Picasso var grei nok han. Men han hadde nok aldri sett ein elg.
Solveig Aareskjold

© Dag og Tid

 

Ivar Aasen-almanakken -- Forfattaraviser
BESTILL HER


| Førstesida av denne utgåva | Abonnement | Arkiv | Lysingar |
| Butikk | Bladstova | Nett no |